18 Aralık 2018 Salı

Geleneksel bati tibbinda dört elementin sagligimza etkisi


Resim:pixabay/Chaos07/ Jan Brueghel "Bereket ve dört element")
Girisi yaparken ünlü sair Goethe nin satirlariyla baslamak isterim:
"Elementleri tanimayan,
 ve onlarin gücünü
niteliklerini bilmeyen,
hakim degildir
ruha"
~ Johann Wolfgang v. Goethe ( Faust)

Eczacilik ögrenimi sürdürdügüm yillari daha cok iyi hatirlarim; farmakoloji hocamiz bize ta yunanli düsünür Aristo zamanina dayanan ve tibbi alanda ilk kez Hippokratin olusturdugu eski  dört- sivi teorisi ni tanitirken hafif bir alay gözlemliyordum. Eh tabi biz de buna katiliyorduk. Cünkü pek bir bilgimiz yoktu; nitekim "ögrenmek" icin oturuyorduk bu siralara.
Ancak seneler sonra kendim dogal tip uzmanligi sinavini verip eski bati tibbi dalinda uzmanlastigim zaman, bu teori tekrar karsima cikti. Ilk zamanlarda süpheliydim ama sonra sonra bu süphe yerini meraka birakti. Hatta buna dayali tedavi yöntemlerini kendimde de denedim. Tabii ki belli bir dogma olusmadan. Ne de olsa humoral patolojinin amaci bize özgü dogal akisi tekrar canlandirmak olmali.
Simdi gecelim humoral patoloji prensiplerine:

Humoralpatoloji önceden de degindigim gibi ünlü antik yunanli doktor Hippokratin corpus hippokraticum adli eserinde yer almistir. Bu eseri sanirim milattan önce 5.yy.  ve milattan sonra 2.yy. arasinda olustu. Fakat Hippokratin teorilerini ilk olarak yazan insan Empedoklestir (milattan sonra 4.yy) .Bu teorinin amaci vücudumuzda olan dört sivinin saglik- veya dogal akisi degistigi zaman olusan hastaliklara olan etkisini incelemektir.
Humoral patolojiyi ilerleten ve devam ettiren kisi ise Bergama'li hekim Galenos .
Vücudumuzda dört önemli sivi bulunur; genel adlari da latinceden gelen humor (cogul:humores) .Vücudumuzda bulunan her sivi bir elemente ve bu elementin etkisine aittir. Bunlar:


  • kan (latince:sanguis). Elementi  hava. Baglantili organi kalp
  • mukus (latince:phlegma).Elementi  su. Baglantili organi beyin
  • safra (latince:cholera). Elementi  ates. baglantili organi karaciger
  • koyu safra (latince: melancholera).Elementi toprak. Baglantili organi dalak-mide
Dört sivi:
  • Kan (Sanguis) Kan nitelik olarak  sicak  ve nemli. Elementi ise hava.  Baglantili oldugu Organ kalp. Kan burada sadece prensip olarak önemlidir. Kanla damarlarimizda dolasan kan kast edilmemektedir. Kanin hakim oldugu insanlar cana yakin, sosyal olarak sevilen, aktiv, asiri duygusal ve empatisi yüksek insanlardir. "kanim isindi" denilen tabir sanirim buradan gelmekte. Fakat fazla olan kan prensibinden kaynaklanan saglik sorunlari da bulunmakta. Hipertansiyon, asiri kilo, enflamasyonlar gibi sorunlar  olusabilir. Bu tip insanlarda da kanser gibi hastaliklar olusabilir. Yani vücutlarinin  "fazlaca" olusuma meyilli olusu dolayisiyla "asiri hücre üremesi" gibi.  Ruhsal acidan ise asiri alayci, ciddiye alinamayan, projeden projeye atlayan, cabuk bikan insan tipi olusabilir. Dikkatsizlik, tehlikeleri ciddiye almama gibi durumlarla karsilasirlar. Belli yiyeceklere ya da  sigara , alkol , uyusturucuya karsi müptelalik , asiri eglenceye düskünlük olusabilir. Bu insanlara biraz daha toprak elementi ve sogutucu maddeler veya dogal ilaclar iyi gelebilir. Eger ates elementi az ise bunu da denegelekte yarar var.Nabiza bakildigi zaman dolgundur ve bastirildigi halde de alt düzeylere kadar hissedilebilir.
  • Cocuklari gözlemlerseniz kan prensibi hakimdir. Hemen irtibata gecerler ve ön yargilari da yoktur. Bu onlarin dogasidir.
  • Mukus (Phlegma) Mukus nitelik olarak  soguk  ve  islak . Burada da mukusun prensip olarak etkisi önemlidir. Mukus maddesi degil. Geleneksel bati tibbinda mukus, olgunlasmamis kan olarak tanimlanir. Mukusun kan olarak olgunlasmasi bag dokusunda gerceklesir. Hakim olan element ise  su. Baglantili oldugu organ ise beyin.Burada saglam bir hayat enerjisi gözlemlenir.  Mukusun hakim oldugu insanlar yavas hareket eder, fakat kesinlikle idrak etmeden yoksun olduklari icin degildir. Keyfine cok düskün, asiri derecede estetik , günümüzün telasli calisma ortaminin daha cok yordugu bir insan tipidir. Daha cok icine kapanik, disaridan gelen sinyalleri iyi algilayabilen birisidir. Bir ise basladigi zaman  düzenli olarak bitirir. Bu insanlarin nabzi da dolgundur , fakat biraz daha bastirildigi zaman alt düzeylerde fazlaca hissedilmez.
    Su elementi fazlaligi da saglik sorunlari yaratabilir. Vücutsal olarak asiri kilo, tiroid bezesinin az calismasi , kansizlik (kanin "sulanmasi"---> su prensibinin fazlaligi), solunum yollarinda mukus olusumu fazlaligi.Hazimsizlik , bag dokusunda toksiklerin birikmesi. Kisisel olarak bu insanlar asiri yavas ve de kararsizdirlar.
    Burada mutlaka lazim olan ates elementidir! 
  • Bebeklerde ve cocuklarda dogal olarak mukus coktur. Cünkü büyüme ve gelisme safhasinin enerjiye ihtiyaci var.
  • (sari) Safra (xanthe-chole): Nitelik acisindan sicak ve kuru. Etkisinde oldugu element  ates. Baglantida oldugu organ ise karaciger. Sari safranin hakim oldugu insan tipi herseyi birden yapmaya calisan, cok hizli , asiri hirsli , kesinlikle basladigini bitiren ve kesinlestiren hizli calisip yasayan insan tipi. Cok keskin zekalidirlar.
    Ates elementinin fazla oldugu insanlar cabuk sinirlenir, etrafindaki insanlari zor duruma sokabilir. Böyle bir sefinizin ya da is arkadasinizin olmasi gercekten de zor anlar yasatabilir.
     Günümüzün modern is dünyasinda klasik menajer tiplerinde cok rastlanir.
    Ates elementinin dengede olmasi önemli. Yaratma gücünün ve iyi bir dimanin temelidir. Fakat günümüzde de gözlemledigimiz asiri ates eyilimli güncel hayatta burnout gibi sorunlar gittikce daha sik yasaniyor. Iyi bir atesle olgunlasma ile adeta küle dönüstüren ates arasinda fark vardir!
    Bu insanlarin nabizlari sert , adeta sivrice batar gibi hissedilir.
    Ates fazlaligindan kaynaklanan klasik hastaliklar  karaciger/safra ile ilgili hastaliklar, hazim bozukluklari, kalp ve damarlar ile ilgili sorunlar (kalp krizi, felc)  . Asiri hareketliliklerinden de dolayi kas , kirisler ve kemik veya eklemlerde sorunlar olusabilir. Cildin fazlaca kurumasindan dolayi cilt sorunlari, kasinmalar .Yas ilerledikce gittikce koyu safra hakim olur . Bilhassa karaciger ates elementinin hakimiyetinden dolayi fazlaca yakmak zorunda kaldigindan.
    Burada su elementine ihtiyac vardir.
  • Koyu safra (melan-chole):  Nitelik acisindant soguk ve  kuru. Etkisinde oldugu element ise toprak. Bagli oldugu organ dalak/mide. Melankoli dedigimiz durum koyu safranin hakimiyetinden de ileri gelmektedir.  Aslinda ilerlemis, orta yasta insanlara özgü bir durum, fakat tabii ki genc insanlarda da rastlanabilir. Bu insanlar cok icine kapanik ve yalnizliktan da hoslanan tiplerdir. Cok fazla düsünürler, kötümserdirler. Kirildiklarinda kolay unutmazlar. Ruhen daima dünde bulunurlar ve yeniliklere acik degiller. Yasamin bütün düzeylerinde ilerleme olusmaz ve yerlerinde sayarlar .Duraksamayi ve alisik olduklari tanidik durumlarda kalmayi yeglerler. Ama sanatci, müzisyen, sairlerin cogu melankolik tiplerdir. Yani bir yanda melankoli olasaydi ruhsal incelik gerektiren sanatlar da olusmus olmazdi. Fakat koyu safranin fazlaca olusmamasi icin mutlaka bir sekilde önlem alinmalidir. Cünkü sonra tedavisi cok zorlasir.
    Tipik hastaliklar  kanser,  chronik hastaliklar ve her türlü sertlesme, kalp yetmezligi(eksik olan hayat enerjisi; cünkü kalbe enerji veren organ karacigerdir)  Bu tür hastalara cok sabir göstermeli ve kendilerinin de sabirli olmasi lazimdir.
    Nabizlari ise cok zayiftir.  Yasam enerjileri eksik oldugundan dolayi da daha cok yüzeysel olarak hissedilir.
    Burada mutlaka ki bir sekilde su elementi lazim. Fakat ayni zamanda da vücudun metabolizmasinin soguklugu giderilmeli.
  • Tipik hastaliklar  kanser,  chronik hastaliklar ve her türlü sertlesme, kalp yetmezligi(eksik olan hayat enerjisi; cünkü kalbe enerji veren organ karacigerdir)  Bu tür hastalara cok sabir göstermeli ve kendilerinin de sabirli olmasi lazimdir.
  • Nabizlari ise cok zayiftir.  Yasam enerjileri eksik oldugundan dolayi da daha cok yüzeysel olarak hissedilir.
  • Burada mutlaka ki bir sekilde su elementi lazim. Fakat ayni zamanda da vücudun metabolizmasinin soguklugu giderilmeli.



Kisaca hepimizde daima bu dört sivinin karisimi mevcuttur. Fakat duruma göre hangi sivi daha etkili ise onun prensibi hem ruhumuza hem de vücudumuza hakim olur. 

Saglikli bir durum, bu sivilarin her insanin kendine göre gerekli olan dengesi olustugu zaman olusur.
Baslica teshis metodlarindan birisi de nabiz tatbikidir. Hayat enerjisi , damarlarin ve kalbin ve belli organlarin durumu veya patolojik bir durum hakkinda bilgi verir. Her saglikli insanin kendine göre bir normal nabzi vardir. Bu etkisi altinda oldugu sivi ve elemente de baglidir.


Beslenme önerileri ve tedaviler:

Kan sivisinin fazla oldugu sanguinik tipler:
Hava elementi hakim oldugundan dolayi cagimizin da birlikte getirdigi asiri bilgi akimi yavaslatilmali  (digital bilgi aktarimi)  ve "digital diyet" uygulanmalidir.
Beslenme olarak ,kökler; yani toprak elementini arttiran sebzeler yenmeli. Hayvansal ürünler, kirmizi et, salam ve sosis gibi bitmis ürünler az tüketilmeli. Yiyecek yasaklamanin anlami yoktur, fakat bir sekilde vücut sagligina daha uygun bir beslenme tarzi secilmelidir. Hatta daha cok toprak elementinin hakim oldugu insanlarla irtibata gecmeleri de tavsiye edilir. Acik havada ve tabiatta bolca hareket de iyi gelir.
dogal tipta tedavi:: 
-Sinirleri yatistiran bitkisel ilaclar, mesela kedi otu, yulaf , melisa otu gibi.
-tedavi yöntemlerinde hacamat (kanli), kan verme 

Homöopati:
-Apis (bal arisi): Asiri hareketlilik ve ani degisen ruh hali.
-Coffea crudum (kahve) : sikca düsünce degisimi
-Zincum (cinko): Sinirler icin

Mukusun hakim oldugu flamatik tipler:

Unlu mamuller, mukusu arttiran yiyecekler; mesela yumusak , yeni peynir cesitleri , fazlaca et, asiri yagli soslar; (fakat burada da yasaklamalarin faydasi yoktur. Zevkin kacmayacagi bir cözüm bulunmalidir). Ayrica cig ve soguk seyler (salata gibi) bu insanlara yaramamaktadir. Bol baharat ve biraz daha ates elementini arttiran bitliker faydali olabilir. Hareketi de pek sevmeyen bu tiplere yüzme önerilebilir (su elementine yakin oldugu icin belki de daha uygundur)
Dogal tipta tedavi:
-Acimsi, bitter tadinda bitkiler! Örnegin kara hindiba, meryem ana dikeni tohumu, pelin otu (arthemisia absinthium), civan percemi otu gibi bitkiler ates elementini arttirir ve mukusun azalmasini saglar. Agiz üzerinden etkisi cok önemlidir. Almanyada Heidelberger 7 Pulver (toz) bulunur. Internetten siparis de edilebilir. 
-bol baharat kullanilmali, tuz azaltilmali.
-burada da hacamat (kuru) , Baunscheidt tedavisi yapilabilir

Homöopati:
-Calcium Carbonicum: Korku, dimanin yoruldugu islere karsi belli bir isteksizlik, ve degisime karsi olmak. 
-Graphites: Fazla kilo alma ve üsüme.
-Barium carbonicum: cekingen, cabuk aglayan, kendinden emin olmayan, dimayi fazla yormak istemeyen, zekayi kullanmaktan sakinan tipler.


Sari safranin hakim oldugu kolerik tipler:
Kolerik tipler et yemeyi genellikle severler ve hizlica, cok büyük miktarlarda yerler. Ayrica Kahve, sigara gibi bagimliliklara da meyillidirler. Fazlaca da aci severler. Bu insan tiplerine mutlaka su elementini arttiran flamatik besinler önerilmeli. Yumusak peynirler (beyaz peynir gibi) hindistan cevizi sütü gibi yiyecekler faydali olabilir. Ayrica sogutucu salatalar da önerilebilir.
Dogal tipta tedavi:
-Boldo bitkisi, kakule, rezene gibi baharatlar: sogutucu etkisi olup karaciger-safra sistemini rahatlatir.
-cark-i felek bitkisi: sinirleri yatistirir ve kolerik insanlari sosyal acidan daha uyumlu yapar.
-isparta gülü: asiri kavgaci, aksi insanlari yumusatir, sevgi ve merhamet unsurunu tekrar canandirir(venüs etkisi)
-kalkan bezi otu, tiroid otu: asiri hareketi dengeleyip fazlaca bulunan isiyi alir. Ayrica tiroid bezesi fazla calisiyorsa da rahatlatir. Ritimden cikmis olani dengeler.


Homöopati:
- Nux Vomica: Özellikle kramp durumunda olan sempatik sinir sisteminin cok fazla hareketli olusundan dolayi veya yanlis beslenme den kaynaklanan sindirim sorunlari icin birebir. Ayrica cuprum (yani bakir) da rahatlatici, kramp sökücü bir etkiye sahip.
-Tarantula (örümcek türlerinden): asiri huzursuzluk ve rahatsizlik ve birden degisen ruhsal durum.


Koyu safranin hakim oldugu melankolik tipler:
Enerjileri egzeriyetle düsünme ve zihin aktivitesine odaklidir.Geri kalan kisimlar; vücudun orta kismi; kalb, cigerler, sindirim organlari zayiftir. Genelde cok zayiftirlar. Ciltleri kurudur. Sindirim sistemi zayif oldugundan az ve sikca yerler.
Burada mesela bol sirkeli ve limonlu , nemlendirici ama ayni anda ates elementini ve istah arttirici soslu salatalar önerilebilir . Yulaf cok iyi yarar; hem sinirler icin hem de nemlendirici, güc verici bir tahildir.Yumusak peynirler yogurt, hindistan cevizi sütü gibi yiyecekler de biraz daha su elementini arttirir ve nemlendirir,. Melankolik insanlari mümkün oldugunca yalnuz birakmamali. Ayrica cok sabir göstermeli.Cünkü bu tipler güvenebildikleri anda  cok sadiktirlar. Yalniz güvenmeleri zaman alir.
Hareket, temiz hava, nefes alistirmalari da cok iyi gelir.
Dogal tipta tedavi::
Fazlaca olusmus koyu safra vücuttan atilmalidir.
-ufak miktarda kan verme (max. 70-100ml). Bu yeni kan olusumunu tetikler . Kan verildikten sonra cok fazla baharattan, acidan sakinilmali, kahve, kara cay gibi iceceklerden de sakinilmali. Besleyici ama hafif yiyecekler yenmeli. Kan verme olayi en iyisi dolunayda yapilmalidir.
-Cesitli nemlendirici ve karacigeri onaran bitkiler: mesela kara hindiba, meryem ana dikeni tohumu. Cünkü bu sekilde kalbe de enerji verilmis olur. Kalp, yasama sevinci ile de baglantili bir organ.
-su teresi: canlandirici ve nemlendirici
-Ayrica toprak elementine yakin tedaviler ve terapiler cok yarar. Mesela bataklik camurundan banyolar gibi.
Homöopati:
-Plumbum (kursun)
-Causticum
-Natrium muriaticum (tuz) ( D12 olarak alindiginda nemlendirici etkisi cok iyidir. Genelde melankolik, kendinden emin olmayan insanlara iyi gelir. Hücre yenilenmesini , kan olusumunu tetikler )
-Ceanothus americanus bitkisi  (Dalak icin iyi, fonksiyonunu düzenler. Dalak ayrica karacigerle de yakin baglantili)
-Ferrum arsenicosum D6  (demir arsenik) (özellikle dalak etkili)

Hicbir zaman bir insanda sadece bir sivi bulunmaz. hepimiz daima bu dört sivinin karisimindan olusuruz. Bu yazi kesin bir teshis yapilabilmesi icin yazilmamistir, 


Geleneksel bati tibbi sadece batiya ait olmayip cok kültürlü bir birikimin eseridir. Ve bazi semptomlarin olusum nedenini arastirmak icin , destekleyici tedavi yöntemlerini bulabilmek icin harikulade ipuclari vermektedir. Muhayenehaneme geldiginizde ilk olarak nabiza bakarim, muayene benim icin cok önemlidir. 

Acil durumlarda mutlaka doktora gitmelisiniz!


Ilginizi cektiyse ve sorulariniz varsa severek yardimci olurum.
http://www.heilpraktikerinoeznuracar.de/
https://dogaltipoeznuracar-de.jimdofree.com/


(Bild:pixabay/Chaos07)

Hiç yorum yok:

Yorum Gönderme